Test | Newmen Advanced SL X.R. 36-gravelwielen: stalen versus Vonoa-carbon spaken

Nu carbon velgen nauwelijks nog lichter kunnen, bieden carbon spaken nog wat marge om het gewicht van wielsets te drukken. Steeds meer wielfabrikanten komen ‘ineens’ met wielen met carbon spaken. Zo ook het Duitse Newmen, dat z’n lichtste mountainbike-, gravel- en allroad-wielen aanbiedt in twee smaken: met ‘klassieke’ roestvaststalen spaken of met carbon spaken van Vonoa. Maar brengen carbon spaken, buiten een lager gewicht, verder nog wat? Jeroen monteerde de Newmen Advanced SL X.R. 36 met stalen én met carbon spaken om-en-om in dezelfde gravelbike om dat uit te vinden.

Tekst: Jeroen van den Brand // Foto’s: Arjan Kruik & Jeroen van den Brand

Carbon spaken: the latest and the greatest?

Carbon is al decennia gemeengoed in de fietsindustrie. In de jaren ’90 werd er al volop mee geëxperimenteerd, maar het materiaal zette pas breed door in de jaren ’00. Carbon maakt, indien goed toegepast, lichtere en sterkere constructies dan metaal mogelijk. En geen enkel onderdeel is gespaard gebleven. Van voorvork, frames, cranks en velgen tot headset-afdekkapjes, álles kreeg een variant in carbon; het een succesvoller dan het ander.

Dat gaat ook op voor spaken. Althans, in eerste instantie alles behalve spaken in de klassieke zin. Carbon werd als geweven structuur in allerlei vormen gebruikt voor wielen. Zo zijn de vierspaaks wielen van Spinergy echte iconen van de jaren ’90. Spengle deed er destijds nog een schep bovenop met een driespaaks ontwerp. Een paar jaar geleden probeerde dat merk zich nog eens op de radar te zetten met een moderne variant; collega Eric testte ze destijds.

De Spingery-wielen bestonden uit vier, of eigenlijk strikt genomen acht (vier per zijde) brede spaken gemaakt uit carbon vezelmatten. Je stelde heel wat voor als je hier in de jaren ’90 mee reed. Deze GT LTS uit 1995 is uiteraard te bewonderen in het Mountainbike Museum.

Carbon vezel is uitsluitend erg sterk zijn in lengterichting. Precies zoals je een reguliere spaak belast. Obermayer en Dierl, beter bekend als ‘Lightweight’, namen dát als uitgangspunt en kwamen als eerste met wielen waarbij carbon gebruikt werd in min-of-meer de vorm van een traditionele spaak. Mavic volgde met z’n Cosmic Ultimate eenzelfde pad, nadat een eerder ontwerp met holle carbon spaken (R-Sys) een groot drama bleek te zijn in de praktijk. En Syncros doet hetzelfde met de Silverton SL Carbon-wielen, waarbij de velg, spaken en naaf zijn tot één geheel zijn gebakken om tot een erg licht en stijf geheel te komen. Maar daarmee zijn deze monocoque-wielen (monocoque = één geheel) dus even onwrikbaar als onherstelbaar. Gaat er iets stuk? Dan zijn ze in feite meteen afgeschreven. En de prijzen? Astronomisch!

Carbon spaken met traditionele spaakkop en schroefdraad

Fast-forward naar nu. De Aziatische producent Vonoa heeft de code gekraakt: carbon spaken met een gewone spaakkop én een schroefdraad aan het uiteinde. Zodoende kun je dus met min of meer traditionele methoden een wiel samenstellen. Velgen hoeven niet eens aangepast te worden. Hooguit moeten de naafflensen voorzien worden van iets grotere gaten. De voordelen van een klassieke wielbouw gecombineerd met de voordelen van carbon spaken en dat tegen een prijs die ergens tussen wielsets met reguliere spaken en de exotische monocoques in ligt.

Nu velgen nog nauwelijks lichter gemaakt kunnen worden, grijpen wielmerken massaal naar de carbon spaken van Vonoa om het gewicht van wielen verder te reduceren. Een lager gewicht is interessant, maar brengt het verder nog wat? Tijd om dat uit te zoeken!

Klik open voor extra uitleg | Waarom carbon spaken nu wél werken

Carbon spaken bestaan dus in feite al decennia, maar het zwakke punt zat nooit in het carbon zelf. Het probleem was altijd de interface: hoe verbind je een uiterst sterke, maar brosse carbon vezel betrouwbaar velg en naaf? Lightweight en consorten zagen een oplossing in ‘less is more’; door velg, naaf en spaken tot één geheel te lamineren. Omwille van modulariteit en onderhoud is een reguliere spaakkop en spaaknippel echter véél praktischer, maar dat was in carbon nauwelijks zo uit te voeren.

Diverse partijen hebben met lijmverbindingen geprobeerd carbon spaken van een metalen (vaak aluminium) spaakkop en draadeind te voorzien. Maar die lijmverbindingen bleek de zwakke schakel. De overlapping vergroten voor méér lijmoppervlak klinkt dan logisch, maar voegt gewicht toe en zelfs dan nog was het niet robuust genoeg.

Waarom carbon spaken nu wél werken: de oplossing van Vonoa

Ook de Vonoa-spaak bestaat uit drie delen: de spaak zelf is van carbon, en de twee spaakkoppen (met of zonder schroefdraad) zijn van aluminium. De crux zit hem in de verbinding tussen deze twee aluminium delen en het carbon. Beide aluminium spaakeinden hebben een conische (taps toelopende) boring. Tijdens productie worden de aluminium uiteinden eerst over de carbon spaak geschoven. Daarna wordt er een extra laag carbon rond beide uiteinden gewikkeld. Vervolgens worden de aluminium delen terug over die verdikte zone getrokken. En daardoor klemt het conische gat zichzelf muurvast om de carbon spaak. Geen lijm, maar een puur mechanische opsluiting.

Dat vastklemmen gebeurt met een kracht van 3.000 newton (dat is dus alsof je er met 300 kilo aan trekt). Dat ligt ruim bóven de spaakspanningen die een wiel ooit ziet. Voor Vonoa is dat meteen een ingebouwde kwaliteitscontrole. Met andere woorden: als de spaak de productieprocedure overleeft, dan functioneert hij ook in het wiel.

De velgen zijn 36 millimeter hoog.

Newmen Advanced SL X.R. 36-gravelwielen met stalen en carbon spaken

De Duitse onderdelenfirma Newmen biedt bij diverse van zijn wielen de optie om te kiezen voor reguliere stalen spaken of carbon spaken van Vonoa. En dat maakt dat het effect van carbon spaken zich perfect laat duiden. Toch? Tijd om dat uit te vinden aan de hand van de Advanced SL X.R. 36-gravelwielen . Maar voor ik je meeneem in mijn ervaringen, eerst nog even de boekhouding.

Specificaties en prijzen

Velg: Carbon, 36 mm hoog, 24 mm intern, hookless, tubeless-ready, geschikt voor banden tot en met 50 mm.
Naaf: Fade R, ratchet-vrijloop met 36 tanden (10° vrijloophoek), niet-instelbare industriële lagers.
Inbouwmaten: Voor 12×100 mm / Achter 12×142 mm
Remopname: Centerlock
Vrijloopopties: Shimano HG / SRAM XDR / Shimano Microspline
Spaken:
- Sapim CX Ray roestvaststaal
- Aantal: 24 per wiel, twee keer kruised aan beide zijden
- Gewicht:
  - Fabrieksopgave: 1.390 g
  - Gewogen: 1.423 g (660 g (v) + 763 g (a), incl. velglint)
- Vonoa Aero carbon
- Aantal: 21 per wiel, drie keer kruisend / radiaal
- Gewicht:
  - Fabrieksopgave: 1.245 g
  - Gewogen 1.274 g (595 g (v) + 679 g (a), incl. velglint)
Prijs:
- CX Ray roestvaststalen spaken: ca € 1.600
- Vonoa carbon spaken: ca. € 2.200
Max. systeemgewicht: 130 kg
Garantie:
- 3 jaar op materiaal- en productiefouten.
- Crash-replacement: 50% korting op onderdelen.
Website fabrikant: newmen-components.de

Bijna hetzelfde, maar toch anders

Zoals hierboven blijkt zitten de verschillen hem niet alleen het materiaal van de spaken. Want carbon spaken zijn niet alleen per stuk lichter, maar door hun hogere treksterkte kan Newmen er ook minder toepassen. In de Advanced SL X.R. 36 met Vonoa-spaken past Newmen er slechts 21 per wiel toe, terwijl de wielen met de roestvaststalen Sapim CX Ray-spaken er 24 per wiel hebben. Het verschil in de materialen en opbouw telt uiteindelijk op tot 150 gram in het voordeel van de carbon pendant. Maar dat kost je vervolgens wel zo’n 600 euro méér.

Over die opbouw: bij de Vonoa-versie staan de spaken in het achterwiel aan de schijfremzijde radiaal. Aan de kant van de cassette zijn ze drie keer gekruist. Bij het voorwiel zijn de spaken aan de schijfremzijde drie keer gekruist en de andere zijde vervolgens óók radiaal gemonteerd. Bij de Advanced SL X.R. 36 met de Sapim CX Ray-roestvaststalen spaken is aan beide zijde van zowel voor- als achterwiel hetzelfde, twee keer kruisende spaakpatroon toegepast.

Overigens is het opvallend dat Newmen het slechts houdt bij drie jaar garantie. Terwijl juist op dit punt concurrenten afficheren met levenslange garantie op hun carbon velgen.

De gravelwielen Advanced SL X.R. 36 met de stalen CX Ray spaken van Sapim.

De Vonoa-versie heeft minder spaken, maar door hun breedte/dikte vallen ze meer op.

De carbon Vonoa-spaken hebben aan beide uiteinden aluminium koppen. Bij de naaf zijn ze met schroefdraad verbonden in de naafflens. Het opspannen gebeurt zoals bij een wiel met stalen spaken met de spaaknippel die in de velg zit.

Hoe rijden de Newmen-wielen?

Om het verschil van de wielen te ervaren, heb ik in de voorbije maanden beide wielsets om-en-om gemonteerd in mijn gravelracer Cervélo Áspero. Allereerst ging ik op pad met de Advanced SL X.R. 36 met de traditionele roestvaststalen Sapim CX Ray-spaken. In totaal heb ik met beide wielsets zo’n 500 kilometer gereden, waarbij de verdeling min of meer fifty-fifty was.

De velgen van deze wielset zijn met hun hoogte van 36 millimeter van zichzelf behoorlijk stijf. En zo rijden deze wielen dan ook: solide, strak, en dus geen comfortwonder. Met een gewogen setgewicht van 1.423 gram is het een keurige, lichte wielset die zich gedraagt zoals je dat op basis van de specificaties mag verwachten.

Newmen Advanced SL X.R. 36 Vonoa

Na een eerste kennismakingsrit met de versie met stalen spaken, wisselde ik voor de tweede rit naar de set met de carbon spaken. Met de ervaringen van de gravelwielen Cadex AR 35 met dezelfde carbon spaken in het achterhoofd, waren de verwachtingen hooggespannen. Die wielen waren ronduit sensationeel! Het punt is namelijk dat carbon spaken veel minder rekken. Ze zijn dus stijver in lengterichting en dat vertaalt zich dus ook in minder ‘opspannen’ van het geheel wanneer je vol op pedalen trapt. Anders gezegd: accelereren gaat dan alsof je de turbodruk nog iets hebt opgeschroefd. En ja, dat effect is er bij de Newmen Advanced SL X.R. 36 Vonoa zeker ook!

Met dezelfde banden op dezelfde druk reageert de Vonoa-pendant directer dan z’n evenknie met roestvaststalen Sapim CX-Rays. Of ik dat kan uitdrukken in PR’tjes of andere meetbare eenheden? Nee. En om de grootste dooddoener maar alvast mee te geven: het praktische verschil is geneuzel in de marge als het om trapefficiëntie en rondetijden aankomt. Zeker off-road zijn er (beter) controleerbare variabelen die een groter effect hebben. Zoiets als bandendruk.

Stijver, maar niet kneiterstijf

Een openbaring zoals destijds bij de al aangehaalde Cadex AR 35’s is mijn eerste testrit met de Newmen Advanced SL X.R. 36 Vonoa echter niet, terwijl beide wielen op papier toch sterk op elkaar lijken. Er is een verschil in de constructie die zich niet alleen visueel openbaart, maar ook tastbaar doorwerkt.

Het Cadex-achterwiel heeft aan beide zijden een gekruist spaakpatroon. Newmen past in het achterwiel van de Advanced SL X.R. 36 Vonoa aan de schijfremzijde echter een radiaal spaakpatroon toe. Voor de goede orde: in tegenstelling tot gekruiste en dus tangentiaal gespaakte spaken, kunnen de radiaal geplaatste spaken géén krachten in rijrichting (torsie) vanuit de naaf naar de velg overbrengen. Een naafhuls is in de regel wel behoorlijk torsiestijf. Je remkoppel gaat er immers óók doorheen, want ook dát is een torsiekracht, tussen remschijf en uiteindelijk je velg en band. En ook dat krachtverloop gaat dus alleen via de rechter spaken bij het achterwiel van Newmen. Andersom is dus ook te stellen dat de gekruiste spaken aan de linkerkant in het Cadex AR 35-achterwiel wél een aandeel hebben in de torsiestijfheid.

Het wielset met de stalen Sapim CX Ray-spaken heeft zowel voor- als achteraan 24 spaken.

Het spaakpatroon is aan beide zijden van het wiel hierbij hetzelfde, waarbij de spaken elkaar twee keer kruisen.

Bij zowel het voor- als het achterwiel met de carbon Vonoa-spaken, is de ene zijde opgespaakt met een drie keer kruisend patroon…

… en aan de andere zijde met een radiaal spaakpatroon. Zowel voor- als achterwiel hebben 21 spaken.

Zijdelingse stijfheid

Terug naar de Newmen Advanced SL X.R. 36’s onderling; dus de versie met roestvaststalen en carbon spaken. Want uiteindelijk is dát misschien nog wel een meer interessante vergelijking om het spaakmateriaal te isoleren. Bij het sturen kan ik echter niet echt een verschil ontdekken. Op zich niet vreemd, want de zijdelingse stijfheid van een wiel komt namelijk veel meer voort uit de velg, dan door de spaken. En die velgen zijn dus (op het aantal spaakgaten na) identiek. Wat wel meespeelt is dat ik met mijn nederige gestalte van 1.67 meter, 66 kilo en een fractie het Van der Poel-vermogen ook minder snel de grenzen kán opzoeken. Ben je groter (lees: zwaarder) en sterker, dan zou een verschil – als er dat echt duidelijk zou zijn – meer merkbaar zijn. Maar ja, wie koopt beide wielsets om continu te wisselen?

Conclusie

Voorgaande paragraaf raakt meteen de kernvraag van deze test. Want als je niet beide wielsets hebt, ervaar je het verschil – hoe groot of hoe klein ook – dus niet. Goed beschouwd gaat dat natuurlijk op voor alles waarbij je afwegingen moet maken. Maar wat zijn dan die afwegingen eigenlijk? Ik pak er eerst de Cadex-wielen nog eens bij.

Carbon versus carbon, Newmen versus Cadex

Carbon spaken laten zien wat er nog mogelijk is nu velgen hun gewichtslimiet naderen. 150 gram besparen op een set wielen is niet niks. Maar deze test laat vooral óók zien dat ze geen shortcut zijn naar ‘beter’. Want niet alleen de keuze voor een ander materiaal heeft invloed, óók hoe je het toepast. Waar Cadex z’n AR 35-gravelwielen met carbon spaken óók flink torsiestijf maakte dankzij het spaakpatroon, manifesteert de keuze voor carbon spaken en een deels radiaal spaakpatroon zich bij de Newmen Advanced SL X.R. 36 Vonoa vooral in een lager gewicht. Zo’n openbaring als bij de Cadex-wielen, die me de indruk gaf uit de pot met epo te hebben gesnoept, is de set Newmen wat dat betreft dus niet.

De Cadex-wielen zijn met 2.800 euro nog eens 600 euro duurder dan de Newmen met carbon spaken. Maar voor die meerprijs betaal je niet alleen voor een (zelfde) laag gewicht, maar ook voor een constructie die die stijfheid maximaal uitbuit, in alle richtingen. Dat maakt de Cadex een explosief aanzettende wielset, maar ook één die weinig nuance kent. En dat is niet automatisch een voordeel.

Carbon versus staal, Newmen versus Newmen

Dan de keuze tussen beide Newmen-varianten. Enerzijds is er dus de gewichtswinst van 150 gram bij de uitvoering met carbon spaken. Iedereen weet dat een lager gewicht winst op kan leveren. Althans, als die winst zoveel mogelijk aan de omtrek van het wiel wordt behaald, waardoor accelereren gemakkelijker gaat. Lichtere spaken doen dus zeker een duit in het zakje, maar niet zoveel als een set lichtere velgen of banden.

Anderzijds is er het verschil in stijfheid. De Newmen Advanced SL X.R. 36 Vonoa is torsiestijver dan de versie met de stalen Sapim CX Ray-spaken. Maar extreem veel verschilt het als gevolg van het spaakpatroon uiteindelijk niet. Qua zijdelingse stijfheid lijkt de keuze voor het type spaken geen thema te zijn. Die stijfheid is vooral het gevolg van de velg en die verschillen onderling niet. Maar als de stijfheid geen gigantisch verschil maakt tussen beide wielsets, dan betaal je dus 600 euro meer voor 150 gram minder. En dat op een plek die bij accelereren niet extreem doorwerkt in je voordeel.

Alles bij elkaar gewogen (…), is carbon als spaakmateriaal zeker interessant. De eerdere test met wielen van de concurrentie maakte dat al duidelijk. Maar uit deze test blijkt nog maar eens dat de wijze waarop materiaal wordt toegepast een groot effect heeft. En in het geval van de Newmen Advanced SL X.R. 36-opties zijn de merkbare winstmarges niet zo extreem. Niet zo extreem als je misschien voor de meerprijs van 600 euro zou verwachten. Met dat in het achterhoofd is de set de stalen Sapim CX Ray-spaken dus meer waard voor z’n geld.