Om jeuk van te krijgen: brandharen van de eikenprocessierups

Tips voor de biker

Zonnig, droog, warm: ideaal fietsweer! Maar helaas staan die aspecten in het voorjaar en zomer óók voor overlast van kleine beestjes. Vanaf het vroege voorjaar moeten we al opppassen voor teken. Nu is ook de periode aangebroken dat de eikenprocessierupsen flink gedijen. En hun brandharen zijn een bron van flink veel jeuk en andere klachten.

Hoe vermijd je ze en wat kun je als biker doen? We geven je wat tips!

Wat is een processierups

De eikenprocessierups is de rups van een nachtvlinder. Waar-ie als vlinder geen overlast geeft, kan-ie als rups veel gezondheidsklachten kan veroorzaken bij mens en dier. Dat kan gaan van jeuk en (flink) geirriteerde ogen tot zelfs problemen met de luchtwegen.

De naam komt voort uit zijn gedrag. Ze lopen als groep in een lange rij – een processie dus – rond op zoek naar voedsel. Dat bestaat vooral uit de bladeren van eikenbomen, zoals je misschien al kon raden.

Eikenprocessierups – De (niet zichtbare) brandharen geven flink veel jeuk

De eikenprocessierups dankt zijn naam aan zijn gedrag: in een lange rij gaan ze opzoek naar eikenbladeren om te eten. Foto: Luc Hoogenstein, onder licentie, via wikipedia.

Brandharen

Nadat de eikenprocessierupsen drie keer verveld zijn, krijgen ze minuscule brandharen. De holle brandharen zijn gevuld met een voor mens en dier lichaamsvreemd eiwit dat sterke reacties veroorzaakt en daarmee een bron van véél overlast is. In tegenstelling tot wat je misschien denkt, zijn dit niet de zichtbare haren. Ze zijn dermate miniscule dat je ze met het niet met de ogen kunt waarnemen.

De brandharen zijn zelfs dermate klein, dat ze gemakkelijk door de lucht tot wel 100 m verspreid worden. Dus zelfs zonder rechtstreeks contact te hebben met de rupsen, kun je er last van krijgen! Sterker, de verspreiding van de brandharen door de lucht is hoofdoorzaak één van klachten bij mens en dier. Met hun microscopische afmeting dringen ze gemakkelijk je huid, ogen of luchtwegen binnen en zetten zich daar vast met hun weerhaakjes. Ze blijven daarom ook gemakkelijk in je kleding hangen, waardoor je er ook op een later moment nog last van kunt krijgen.

Eikenprocessierups – De (niet zichtbare) brandharen geven flink veel jeuk

In tegenstelling tot wat je misschien zou denken zijn de zichtbare haren niet de brandharen waar je last van kunt hebben. De brandharen zijn vele malen kleiner en individueel niet waarneembaar met het blote oog. Foto: Christian Fischer, onder licentie, via wikipedia.

Klachten

De meest voorkomende klachten zijn huidirritaties. Die treden gewoonlijk binnen 8 uur op nadat je in aanraking bent geweest met de haartjes. De huid wordt dat rood en kan lokaal wat zwellen of er ontstaan blaasjes of bultjes. Dit gaat gepaard met flinke jeuk die wel tot twee weken aan kan houden. Bij inademing van de brandharen kunnen de slijmvliezen in neus, keel en luchtwegen geïrriteerd raken. Dat kan vervolgens weer leiden tot ontstekingen en klachten bij het slikken. Ogen kunnen binnen enkele uren na aanraking met brandharen rood worden en pijnlijke zwellingen krijgen. Het is ook bekend dat sommige mensen allergische reacties krijgen, waardoor de klachten nog sneller optreden.

Niemand is immuun voor de brandharen van de processierupsen. Ook niet onze nestor Arjan…

Waar en wanneer komen de processierupsen voor?

Voor de eikenprocessierups is het blad van de (zomer)eik het voedsel. En eikenbomen komen van nature in Nederland en België enorm veel voor. Maar ook gemeentes zijn vanwege de vaak sierlijke vormen jarenlang erg dol geweest om ze te planten in openbare ruimtes. Zodoende hebben we ze in Nederland dan ook erg veel.

Afhankelijk van de temperaturen in het vroege voorjaar komen de rupsen in eind maart, maar meestal april uit hun eitjes, waarna ze gedurende maand mei brandharen krijgen. De overlast kan dan wel doorgaan tot ver in augustus! Praktisch dus het hele voorjaar en zomer.

Samen met de vervellingshuid, uitwerpselen én hun brandharen maken ze in groepen grote nesten op de stam van eikenbomen. Die zijn goed herkenbaar als witte spinspels. Typisch vind je ze bij splitsing met of onder een zijtak. ’s Avonds kruipen ze naar de kruin van de boom om zich daar te goed te doen aan de bladeren. En aangezien ze altijd als groep opereren, kunnen ze – mits ze in hele grote aantallen aanwezig zijn – bomen compleet kaalvreten. Zie je dus een boom waar weinig bladeren aan hangen of waar enkele takken compleet kaal zijn, dan is de kans groot dat er een nest op die boom aanwezig is.

Eikenprocessierups in groep – Foto Henry Kuppen

Als groep zijn ze soms niet eens zo goed zichtbaar op een boom. Pas in het popstadium, zie volgende foto, zijn ze beter herkenbaar. Foto: Henry Kuppen – Terra Nostra

Processierups popstadium – Foto Henry Kuppen

Voordat de rups in een vlinder verandert, komen ze samen in een spinselnest dat bestaat uit vervellingshuiden, brandharen en uitwerpselen. Ook al komen de rupsen dan niet meer naar buiten, blijft het opletten. Het nest zit vol brandharen die nog altijd door de wind kunnen worden opgepikt. Foto: Henry Kuppen – Terra Nostra

Wat kun je er tegen doen?

Maar wat kun je doen om geen last te krijgen van de brandharen van de processierups? De simpelste methode is natuurlijk zoveel mogelijk weg te blijven bij eikenbomen. Maar als je wilt biken, dan is dat in veel gebieden van Nederland haast onmogelijk. Wat kun je als biker wél doen om je zo goed mogelijk te beschermen? En wat moet je doen wanneer je toch in aanraking bent gekomen? We geven enkele tips.

Preventie

  • Zorg voor zo min mogelijk ontblote lichaamsdelen;
    • Met het warme(re) weer klinkt dat niet als ideaal, maar het is beslist de moeite een dun shirt met lange mouwen of dunne arm- en beenstukken te zoeken;
    • Let ook goed op je hals.
  • Werp je kleding bij terugkomst meteen in de wasmachine;
    • Zo voorkom je dat toch opgepikte brandharen niet alsnog overlast geven aan jou of je huisgenoten;
  • Neem bij thuiskomst direct een douche.

Wat te doen bij klachten

  • Heb je brandharen opgepikt en krijg je klachten, neem een douche of spoel de huid lokaal goed af;
  • Brandharen zijn zo klein, dat je ze niet kunt zien;
    • Als je ergens jeuk hebt dan kun je brandharen verwijderen met plakband. Leg die op de bewuste plek en neem het weer voorzichtig af;
    • Er zijn ook rollertjes met een kleefstof te koop die hetzelfde effect hebben;
  • Probeer vooral niet te krabben, vaak verergeren de klachten dan alleen maar. Die impuls is echter zéér moeilijk te onderdrukken. Verlicht de jeuk met een zalf met menthol, aloë vera of calendula;
  • Heb je last van je ogen, dan spoel je die uit met veel lauw water.

Klachten gaan binnen 2 weken over. Neem echter direct contact op met je huisarts wanneer je last hebt van:

  • lippen die dikker worden;
  • tong die opzwelt;
  • oogleden dikker worden;
  • benauwdheid.
Geplaatst in Specials en getagd met , , , , .
guest
3 Comments
oudste
nieuwste populairste
Inline Feedbacks
View all comments
Vliegende ton
Vliegende ton
1 jaar geleden

Bril dragen, helpt dat om brandharen in je ogen te voorkomen?

Jeroen
Admin
Jeroen
1 jaar geleden
Reply to  Vliegende ton

Het draagt zéker bij. Maar de wind kan nog altijd áchter het glas komen, dus 100% uitsluiten is onmogelijk. De kans zal echter aanzienlijk gereduceerd zijn.

Eric
Admin
Eric
1 jaar geleden
Reply to  Vliegende ton

Mijn ervaring is van wel, maar ik draag enkel absurd grote Oakleys. Verder is het (helaas) een kwestie van voldoende Nestocyl op voorraad hebben, is mijn ervaring. Baggy kleding laat alle rupsenharen toch binnen en waar ik woon en fiets heeft zowat iedere boom inmiddels een lintje.