Eindelijk: Veluwezoom 2.0 in de maak!

Lang verwacht, eindelijk aan de horizon

“Ken je dat verhaal van die route op de Veluwe die een upgrade zou krijgen…?” Het zou inmiddels een aanzet tot een mop kunnen zijn. Na 3 jaren van beloftes, gaat de route in het deel van de Veluwezoom van Natuurmonumenten nu toch écht op de schop en zou ‘Veluwezoom V2.0’ vanaf maart 2019 rijdbaar moeten zijn.

De route én aanpak naar die upgrade blijken heel wat voeten in aarde te hebben gehad. Veluwezoom 2.0 wordt dan ook een experiment voor Natuurmonumenten; ze gaan het wiel zelf uitvinden…

Tot een paar jaar geleden was de centraal in Nederland gelegen Veluwezoomroute één van de bekendste en meest favoriete routes van Nederland. Eén die het landelijk schoon combineert met uitdaging in de vorm van zijn lengte én klimwerk in het meest zuidelijke deel van de route. De route heeft echter twee problemen. Probleem 1: Een groot deel van de route wordt snel een modderbende bij regen. Probleem 2: De lat voor onderhoud én uitdaging is door routes elders in het land een stuk hoger komen te liggen.

Toen in 2015 Natuurmonumenten aangekondigde dat hun MTB-vignet duurder zou worden, reageerde menig biker dan ook sceptisch. En zij die de discussies en ontwikkelingen rond de Veluwezoom gevolgd hebben, weten dat dat zelfs understatement is. De prijs ging van €7,50 naar €12,00, terwijl in de perceptie van velen men er nauwelijks wat voor terug kreeg, laat staan méér dan voorheen. Hoever perceptie van de werkelijkheid ligt, is lastig en niet eenduidig vast te stellen.

In een interview dat we destijds met Natuurmonumenten hadden, lichtte de natuurorganisatie toe wat de beweegredenen achter de verhoging waren. Een deel van de verhoging kwam voort uit de stijging van kosten. Natuurmonumenten begreep echter goed dat er óók werk gemaakt moest worden van de upgrade van haar routes om ze uitdagend te houden én minder onderhoudsgevoelig. Op diverse plekken gebeurde dat ook. Met name de upgrade van de 50 kilometer lange Veluwezoom-route werd door Natuurmonumenten als uithangbord gebruikt voor de verduurzaming en onderbouwing van de verhoogde kosten.

 

De plannen die er lagen, leken maar niet tot uitvoering te komen.

 

Wij bikers zijn echter soms een ongeduldig volkje en het nadeel van zo’n PR-offensief is dat de verwachtingen dan direct hoog gespannen zijn. Inmiddels zijn we ruim 3 jaar verder en de scepsis na jaarlijkse updates ‘dat de Veluwezoom een upgrade gaat krijgen’ is er, op zijn zachtst gezegd, niet minder op geworden. De plannen die er lagen, leken maar niet tot uitvoering te komen. Dat werd verder onderstreept door een enquête van Natuurmonumenten in 2017. Die moest bijdragen aan het beter inzicht in de gebruikersgroep. Het bevestigde echter ook meteen weer dat die upgrade nog lang niet rond was.

In november vorig jaar kwam daar dan toch echt het eerste concrete teken dat er wat gaat gebeuren. Natuurmonumenten gaf te kennen dat de provincie Gelderland de vergunning heeft verleend voor een omvangrijke upgrade.

Kip-ei

Waarom de upgrade zo lang op zich liet wachten? Dat is een tweeledig verhaal. Enerzijds de omvang van het project, anderzijds hoe dit door betrokkenen buiten Natuurmonumenten ervaren werd.

Susanne Blommaert, de communicatieboswachter van de Veluwezoom, licht verder toe:

“De nieuwe mountainbikeroute is niet een op zichzelf staand project, maar maakt onderdeel uit van het Wegen & Paden-project in Nationaal Park Veluwezoom. In totaal ligt er zo’n 350 km aan verschillende wegen en paden in het gebied. Als natuurorganisatie hebben we de natuur uiteraard bovenaan ons prioriteitenlijstje staan. Maar daarnaast willen we graag goed gastheer/vrouw zijn voor verschillende gebruikersgroepen; dat betekent dat we behalve mountainbikers ook onder andere ruiters, menners en wandelaars goed willen bedienen. En dan zijn er verschillende terreineigenaren en organisaties waarmee we om tafel zijn gaan zitten. Al met al een hele puzzel, die verklaart dat een en ander tijd vergde en nóg vergt.”

Een begrijpelijk en logische uitleg. Niettemin bestaat er ook de indruk bij externen die bij dit project direct of zijdelings betrokken zijn, dat er ook intern bij Natuurmonumenten – kort door de bocht genomen – te weinig eensgezindheid was. Het project kwam zodoende dus maar moeizaam op gang; plannen bleven te vaag en betrokken vrijwilligers haakten af, juist door de onduidelijkheden over de wensen van Natuurmonumenten en de (on-)mogelijkheden in het gebied. Anderzijds kon ook de vergunningsaanvraag niet rondgemaakt worden zolang die plannen te vaag bleven. Beetje kip-ei situatie dus…

Natura 2000

De Veluwezoom is één van de 160 Natura 2000 gebieden is die Nederland rijk is. Dit zijn gebieden waar bepaalde diersoorten en hun natuurlijke leefomgeving beschermd worden om de biodiversiteit te waarborgen. Aan dit soort gebieden zijn allerlei voorwaarden verbonden. Ook al pogen sommige ‘natuurverenigingen’ het anders te laten lijken; Natura 2000 sluit recreatie allerminst uit. Maar voordat er vergunningen voor gebruik en aanleg van faciliteiten (lees in dit geval: routes aanleggen) verleend kan worden, moet er een helder plan worden opgesteld waaruit blijkt dat er geen schade wordt aangebracht aan de habitattypen en de leefgebieden. Voor de Veluwezoom ging dat onder meer over de leefgebieden van de wespendief en de zwarte specht.

 

Ook al pogen sommige ‘natuurverenigingen’ het anders te laten lijken; Natura 2000 sluit recreatie allerminst uit.

 

Natuurmonumenten wilde met deze upgrade ook bewerkstelligen dat verschillende gebruikersgroepen zoveel mogelijk gescheiden worden en elkaar zo min mogelijk kruisen. Tegelijkertijd wil men de beheerkosten binnen de perken houden. Om die reden worden deels nieuwe singletracks aangelegd, omdat die simpelweg door hun kleinere oppervlak minder onderhoud vragen en beter te overzien zijn. Op plekken met oud loofbos met veel bladverlies wordt de route verlegd naar jonger naaldbos dat ook beter afwatert.

De Veluwezoom ligt rechts van de A50 net ten noorden van Arnhem en Rheden in een van de grootste Natura 2000 gebieden van Nederland. Bron: www.synbiosys.alterra.nl/natura2000

 

Veluwezoom V2.0: Een experiment

De route: meerdere lussen

Nu de vergunning rond is, kan de verbetering eindelijk gerealiseerd worden. Het doel is dat de route in het voorjaar van 2019 gereed is. Wat dat concreet inhoud? Nogal wat! Van de huidige route verdwijnt een deel door een mooi gebied, maar daar komt méér afwisseling voor in de plaats. Tegelijkertijd wordt Veluwezoom V2.0 een experiment voor Natuurmonumenten; daarover zo dadelijk meer.

 

Men wil ‘niet per se’ de Utrechtse Heuvelrug benaderen qua type route…

 

Eerst en vooral de route zelf. De hoofdroute wordt ingekort van 50 naar 38 kilometer, met het Paviljoen De Posbank direct op de route en een verbindingsroute naar restaurant De Carolinahoeve. Die route zal deels de loop van het huidige tracé behouden. Wanneer we de kaarten van het bestaande en het nieuw tracé op elkaar leggen, wordt het echter duidelijk dat veel van het gekringel met het meeste hoogteverschil in het zuidelijkste deel van de huidige route helaas verdwijnt. De hoofdroute wordt daar dus verplaatst naar de vlakkere noordkant van het open heidegebied.

Toelichting
De roze lijn is de huidige/oude route. De dunne zwarte lijn is de grenslijn tussen het gebied van Natuurmonumenten en andere terreineigenaren. Een flink (noordelijk) deel van de route loopt nog door de Loenermark dat in eigendom is van Het Geldersch Landschap; dit gebied wordt bij de upgrade dus ongemoeid gelaten. In het zuidelijke deel wordt de route noordelijk getrokken en aan de westkant zal de route ook meer naar het centrum van de Veluwezoom verplaats worden, te zien aan de rood/geel gestippelde lijnen.

Legenda:

  • Roze: het originele tracé;
  • Geel: de route loopt over beheerswegen (lees: brede paden);
  • Rood: nieuw aan te leggen single tracks;
  • Zigzag rood: de route loopt afwisselend aan de ene en aan de andere kant van de weg;
  • Lichtblauw: double track;
  • Wit: technische secties;
  • Donkerblauw: aanrijroutes.

Om dat verlies te compenseren worden er vier nieuwe lussen aangelegd waarmee de nieuwe, verkorte hoofdroute is uit te breiden. Deze lussen, met een focus op techniek en flow, worden éénrichtingsverkeer en starten en eindigen altijd aan de hoofdroute. Ze worden aangelegd in de deelgebieden Zuidoost-Rheden, Midden-Haverkist, Oost-Eerbeek en West-Velp. Momenteel is het totaal aantal kilometers nog lastig in te schatten, omdat de technische secties nog in detail ‘in het veld’ uitgewerkt worden. “Er is veel aandacht voor de heuvelachtige stukjes”, aldus Susanne Blommaert, de communicatieboswachter van de Veluwezoom.

Men wil ‘niet per se’ de Utrechtse Heuvelrug benaderen qua type route, begrijpen we vanuit de voorman van de betrokken vrijwilligers. Het hele gebied is wat ruiger en diverser. Men wil die natuurlijke elementen zoveel mogelijk benutten zónder elke millimeter te cultiveren. Een duidelijk andere insteek dus.

Het noordelijke deel van de route wordt ongemoeid gelaten. Dit deel ligt op grondgebied van onder meer Het Geldersch Landschap, waarmee tot op heden geen inhoudelijk overleg is geweest voor een integrale aanpak van de hele route. Jammer en ergens ook verbazend; in dat gedeelte liggen naast veel recht-toe-recht-aan grindpaden ook paden die in natte seizoenen erg snel tot een modderbende worden en lastig te onderhouden zijn…

De aanleg: Een experiment voor Natuurmonumenten?

Natuurmonumenten heeft zich ten doel gesteld om de route geheel in eigen beheer aan te willen leggen; de werkzaamheden zouden in het voorjaar van 2019 al deels moeten zijn afgerond.

Susanne Blommaert, de communicatieboswachter van de Veluwezoom, licht toe:

“Er wordt gewerkt aan de nieuwe hoofdroute, die al grotendeels berijdbaar is. Het tempo waarin het gaat is onder andere afhankelijk van de weersomstandigheden; voorschrift binnen de vergunning is dat de werkzaamheden moeten plaatsvinden in de periode september tot en met maart (buiten het broedseizoen van vogels) en tussen zonsopgang en zonsondergang.

Waarschijnlijk halen we het niet om de hele hoofdroute voor half maart 100% vernieuwd te hebben. Nieuwe delen worden, zodra ze gereed zijn, wél opengesteld.

Zo is bij de Plaggenweg een singletrack van bijna 6 km aangelegd met flink wat hoogtemeters waar men al overheen kan rijden. Ter hoogte van de burgemeester Bloemersweg wordt nu (medio januari) gewerkt.”

Inmiddels zijn er al werkzaamheden begonnen aan de Plaggenronde; een van de nieuwe lussen in de Veluwezoom-route V2.0. Bron foto: www.facebook.com/MTBVeluwezoom

Natuurmonumenten wil de route dus geheel in eigen beheer aan laten leggen. Daarbij is het een doel om de route voldoende afwisseling te geven met een zo natuurlijk mogelijk karakter, waarbij dus niet elke millimeter ‘aangelegd’ wordt. Hierbij leunt men op boswachters uit de beheereenheid Veluwezoom en er is een specialist ingehuurd die nauw betrokken is geweest bij het ontwerp van de nieuwe route en die nu het tracé van de meer technische delen uitzet. Daarnaast wordt er een flink beroep gedaan op de inzet van vrijwilligers.

Het is dan ook grotendeels aan de – nu nog zeer compacte – groep vrijwilligers om zich bekwaam te maken in het ‘hoe een route duurzaam aan te leggen’, met oog op het natuurlijke karakter, veiligheid, aantrekkelijkheid en niet te vergeten een slim onderhoudsplan.

 

Je kunt je echter afvragen hoeveel lering je werkelijk zelf in de praktijk op wilt doen met de aanleg en – meer nog – tijdens het gebruik van technische uitdagende secties…

 

De spektakelstukken die het gemis van het zuidelijkste deel van de oude route moet compenseren, worden dan dus ook aangelegd zonder al te veel praktijkervaring. Maar met goede ideeën en inzet alleen kom je er echter niet, realiseren de momenteel al betrokken vrijwilligers die we spraken. Het zal dan ook een leerproces worden voor hen én Natuurmonumenten. Je kunt je echter afvragen hoeveel lering je werkelijk zelf in de praktijk op wilt doen met de aanleg en – meer nog – tijdens het gebruik van technische uitdagende secties…

Het risico dat deze aanpak is dus dat het resultaat misschien niet meteen voldoet aan de verwachtingen van rijders én de terreineigenaar, met de andere ‘nieuwe stijl’ routes in Nederland als maatstaaf.

De route zal niet ‘gemillimeterd’ worden; het natuurlijke karakter wil men zo veel mogelijk behouden. De ‘Plaggenronde’ is één van de nieuwe lussen, waar men deze aanpak uitprobeert. Het moet echter nog blijken hoe onderhoudsvriendelijk deze aanpak is.

Dat Natuurmonumenten dit allemaal als leerproces ziet, is in basis een goede gedachte. Hoe meer ze zich als organisatie bekwaam maken, hoe leuker het potentieel voor ons als offroadfietsers kán worden op de lange termijn, met oog op andere gebieden van Natuurmonumenten. Niettemin kun je je afvragen of nu net de Veluwezoomroute dé uitgelezen plek is om zo’n experiment – want dat is het volgens ons toch wel – uit te voeren. Zowel de route als Natuurmonumenten zelf hebben door het lang uitblijven van de beloofde upgrade wat krediet verspeeld bij de beoogde doelgroep én de (eerder al) betrokkenen vrijwilligers. Het succes van de upgrade zal het imago van Natuurmonumenten voor de bikers dus in sterke mate beïnvloeden… en dat hoeft niet per sé positief te zijn, helaas.

Andere aanpak: welkome afwisseling?

Dat de route in het meest heuvelachtige deel hertekend wordt, is met oog op de andere recreanten begrijpelijk. Op de nieuwe route zul je minder vaak ‘ahum, pardon’ of ‘tring!’ hoeven te uiten vanwege de betere scheiding met overige recreanten. Dit is uiteraard van harte toe te juichen (niet te hard, dan schrikt het wild niet…). Het verlies van hoogtemeters is als mountainbiker echter lastig te verkroppen. Elke verticale meter in Nederland moeten we immers koesteren! Hopelijk vormen de nieuwe, meer technische lussen voldoende compensatie en omvatten ze toch nog redelijk wat hoogtemeters. Wat men in elk geval probeert te doen is de ruigheid en diversiteit van het gebied te benutten. De betrokken partijen hebben niet de ambitie de Utrechtse Heuvelrug te willen kopiëren; meer afwisseling in ons land zal menig biker vrolijk stemmen.

Het moet echter nog maar blijken in hoeverre de aanpak door niet elke millimeter te cultiveren werkelijk tot een onderhoudsarme, duurzame route zal leiden. Op een groot deel van de routes elders in het land is bewezen dat in elk geval die sterk gecultiveerde aanpak leidt tot routes die ook in slechtere perioden lang goed berijdbaar blijven. Daar staat vaak dan wél weer een leger vrijwilligers tegenover die nog best vaak op pad moeten. Je kunt je dus ook afvragen of dát onderhoudsslim is en of het de enige en werkelijk duurzame manier is…? Natuurmonumenten lijkt dat dus impliciet bij hun aanpak te gaan uitzoeken.

We ontkomen er echter niet aan om in het plan ook risico’s te zien. Het zelfopgelegde leerproces vergt geduld, zelfreflectie én bereidwilligheid bij zowel de vrijwilligers als Natuurmonumenten om plannen en acties te herzien op basis van ervaringen. Dat is niet per sé het meest efficiënte en dus enerverende aan het proces. Hopelijk lukt het Natuurmonumenten om een vaste groep vrijwilligers aan zich te binden met voldoende middelen en ondersteuning voor een lange termijn. In het gunstigste geval leidt het tot een prima alternatief én een route die daadwerkelijk een welkome afwisseling biedt in het huidige aanbod van routes in ons land!

Help mee!

Het gebied op de Veluwe biedt unieke kansen, zoveel is duidelijk. Maar die kunnen alleen tot een toffe en duurzame route leiden wanneer er consistente inzet is van een solide groep vrijwilligers. De huidige groep vrijwilligers zoekt dan ook hard naar extra handen die dus op structurele basis bij willen dragen aan de aanleg en onderhoud van de Veluwezoomroute.

Volg de vorderingen op de Facebookpagina van MTB Veluwezoom. Je kan je daar, of via de website www.mtb-nationaalparkveluwezoom.nl ook aanmelden wanneer je graag de handen uit de mouwen wilt steken bij de upgrade en het onderhoud.

Tekst: Jeroen van den Brand

Posted in Nieuws, Spots and tagged , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , .
  • Robbert de Jonge

    Goed stuk, geeft een prima beeld. Het is een groots verhaal waar Natuurmonumenten mee te maken heeft. Alles is er aan gedaan om te voorkomen dat werkzaamheden stil gelegd zouden worden omdat vergunningen er niet zouden komen. Nu wordt er hard gewerkt en de eerste nieuwe lus is de moeite waard. Nog niet in detail klaar, maar wel een prachtige aanvulling op de bestaande route en al heel goed fietsbaar.

  • Alex Peters

    Prima verhaal die zowel de zijde van NM als de bikers belicht. Dat Natura2000 de zaak flink opgehouden heeft komt mooi naar voren maar de rest heeft toch ook wel ellenlang geduurd. Maar helaas weet ik uit ervaring (Rijk van Nijmegen en ook van anderen met dergelijke projecten) dat het vaak veel tijd vergt om te komen tot een routeontwerp, vergunningen, afspraken over beheer en onderhoud etc. Omdat het hier voornamelijk een eigenaar/beheerder betreft, blijft het toch wel opmerkelijk.
    De genoemde risico’s lijken mij realistisch te meer daar ik enkele vrijwilligers van dit mooie project heb gesproken en inmiddels met ons eigen projectje RvN wel weet waar het minder goed kan gaan. Hopelijk neemt de projectleiding daar maatregelen op, gaan ze niet voor een dubbeltje op de eerste rang en halen er dus een ervaren routebouwer bij. Daar zijn er maar een paar van maar het helpt echt. Want zelf het wiel uitvinden leidt niet alleen tot veel ergernis maar vooral tot hogere kosten en veel verloren (vrijwilligers) uren. En dat draagvlak heeft ook NM hard nodig voor bouw en onderhoud. Zover zal men het wel niet laten komen, toch? Hopelijk komt het nu snel tot iets moois want het ontwerp is in ieder geval puik.

    Vrijwilligers in deze regio, meld je aan en bouw je ‘eigen’ stukje van de route!!

  • Merlin

    Op de Facebook-pagina van MTB-Veluwezoom is te lezen dat de Zuidwal niet wordt verlaten, dus de route blijft gewoon over dit heuvelachtige gebied lopen. Misschien even bijwerken? :)