Het seizoen van de eikenprocessierups is weer begonnen

Tips voor de biker

Alsof #trailrespect omwille van de droogte niet al genoeg overlast geeft aan bikers, is het zelfs ondanks die droogte ook nog oppassen voor teken. Maar zelfs al zouden die er nu in minder grote aantallen zijn, het blijft oppassen in de natuur. De eikenprocessierupsen gedijen goed in deze periode en hun brandharen zijn een bron van veel klachten.

Hoe vermijd je ze en wat kun je als biker doen?

Wat is een processierups

De eikenprocessierups is de rups van een nachtvlinder. Waar ‘ie als vlinder geen overlast geeft, kan ‘ie als rups veel gezondheidsklachten kan veroorzaken bij mens en dier.

De naam komt voort uit zijn gedrag. Ze lopen als groep in een lange rij – een processie dus – rond op zoek naar voedsel. Dat bestaat vooral uit de bladeren van eikenbomen, zoals je misschien al kon raden.

Eikenprocessierups

De eikenprocessierups dankt zijn naam aan zijn gedrag: in een lange rij gaan ze opzoek naar eikenbladeren om te eten. Foto: Luc Hoogenstein, onder licentie, via wikipedia.

Brandharen

Nadat ze drie keer verveld zijn, krijgen ze minuscule brandharen. Deze holle brandharen zijn gevuld met een voor mens en dier lichaamsvreemd eiwit dat sterke reacties veroorzaakt en daarmee een bron van véél overlast is.

De brandharen zijn dermate klein, dat ze gemakkelijk door de lucht tot wel 100 m verspreid worden. Dus zelfs zonder rechtstreeks contact te hebben met de rupsen, kun je er last van krijgen! Sterker nog, de verspreiding van de brandharen door de lucht is hoofdoorzaak één van klachten bij mens en dier. Met hun microscopische afmeting dringen ze gemakkelijk je huid, ogen of luchtwegen binnen en zetten zich daar vast met hun weerhaakjes. Ze blijven daarom ook gemakkelijk in je kleding hangen, waardoor je er ook op een later moment nog last van kunt krijgen.

Haren

In tegenstelling tot wat je misschien zou denken zijn de zichtbare haren niet de brandharen waar je last van kunt hebben. De brandharen zijn vele malen kleiner en individueel niet waarneembaar met het blote oog. Foto: Christian Fischer, onder licentie, via wikipedia.

Klachten

De meest voorkomende klachten zijn huidirritaties. Die treden gewoonlijk binnen 8 uur op nadat je in aanraking bent geweest met de haartjes. De huid wordt dat rood en kan lokaal wat zwellen of er ontstaan blaasjes of bultjes. Dit gaat gepaard met flinke jeuk die wel twee weken duurt. Bij inademing van de brandharen kunnen de slijmvliezen in neus, keel en luchtwegen geïrriteerd raken. Dat kan vervolgens weer leiden tot ontstekingen en klachten bij het slikken. Ogen kunnen binnen enkele uren na aanraking met brandharen rood worden en pijnlijke zwellingen krijgen. Het is ook bekend dat sommige mensen allergische reacties krijgen, waardoor de klachten nog sneller optreden.

Andre Deunhouwer brandharen jeuk

Over klachten kan André Deunhouwer, bekend van zijn routefilmpjes op YouTube goed meepraten. Hij pikte onlangs flink wat brandharen op… Sterkte met de jeuk André!

Waar en wanneer komen ze voor?

Voor de eikenprocessierups is het blad van de (zomer)eik het voedsel. En eikenbomen komen van nature in Nederland en België enorm veel voor. Maar ook gemeentes zijn vanwege de vaak sierlijke vormen jarenlang erg dol geweest om ze te planten in openbare ruimtes. Zodoende hebben we ze in Nederland dan ook erg veel.

Afhankelijk van de temperaturen in het vroege voorjaar komen de rupsen in eind maart, maar meestal april uit hun eitjes, waarna ze gedurende maand mei brandharen krijgen. De overlast kan dan wel doorgaan tot ver in augustus! Praktisch dus het hele voorjaar en zomer.

Samen met de vervellingshuid, uitwerpselen én hun brandharen maken ze in groepen grote nesten op de stam van eikenbomen. Die zijn goed herkenbaar als witte spinspels. Typisch vind je ze bij splitsing met of onder een zijtak. ’s Avonds gaan kruipen ze naar de kruin van de boom om zich daar te goed te doen aan de bladeren. En aangezien ze altijd als groep opereren, kunnen ze, mits ze in hele grote aantallen aanwezig zijn, bomen compleet kaalvreten. Zie je dus een boom waar weinig bladeren aan hangen of waar enkele takken compleet kaal zijn, dan is de kans groot dat er een nest op die boom aanwezig is.

Eikeprocessierups groep

Als groep zijn ze soms niet eens zo goed zichtbaar op een boom. Pas in het popstadium, zie volgende foto, zijn ze beter herkenbaar. Foto: Henry Kuppen – Terra Nostra

Voordat de rups in een vlinder verandert, komen ze samen in een spinselnest dat bestaat uit vervellingshuiden, brandharen en uitwerpselen. Ook al komen de rupsen dan niet meer naar buiten, blijft het opletten. Het nest zit vol brandharen die nog altijd door de wind kunnen worden opgepikt. Foto: Henry Kuppen – Terra Nostra

Wat kun je er tegen doen?

De simpelste methode is natuurlijk zoveel mogelijk weg te blijven bij eikenbomen. Maar als je wilt biken, dan is dat in veel gebieden van Nederland haast onmogelijk. Wat kun je als biker wél doen om je zo goed mogelijk te beschermen? En wat moet je doen wanneer je toch in aanraking bent gekomen? We geven enkele tips.

Preventie

  • Zorg voor zo min mogelijk ontblote lichaamsdelen.
    • Met het warme(re) weer klinkt dat niet als ideaal, maar het is beslist de moeite een dun shirt met lange mouwen of dunne arm- en beenstukken te zoeken.
    • Let ook goed op je hals.
  • Werp je kleding bij terugkomst meteen in de wasmachine.
    • Zo voorkom je dat toch opgepikte brandharen niet alsnog overlast geven aan jou of je huisgenoten.
  • Neem bij thuiskomst direct een douche.

Bij klachten

  • Heb je brandharen opgepikt en krijg je klachten, neem een douche of spoel de huid lokaal goed af;
  • Brandharen zijn zo klein, dat je ze niet kunt zien;
    • Als je ergens jeuk hebt dan kun je brandharen verwijderen met plakband. Leg die op de bewuste plek en neem het weer voorzichtig af;
    • Er zijn ook rollertjes met een kleefstof te koop die hetzelfde effect hebben;
  • Probeer vooral niet te krabben, vaak verergeren de klachten dan alleen maar. Die impuls is echter zéér moeilijk te onderdrukken. Verlicht de jeuk met een zalf met menthol, aloë vera of calendula;
  • Heb je last van je ogen, dan spoel je die uit met veel lauw water.

Klachten gaan binnen 2 weken over. Neem echter direct contact op met je huisarts wanneer je last hebt van:

  • lippen die dikker worden;
  • tong die opzwelt;
  • oogleden dikker worden;
  • benauwdheid.
Geplaatst in Specials en getagd met , , , , .
guest
3 Comments
oudste
nieuwste populairste
Inline Feedbacks
View all comments
Vliegende ton
Vliegende ton
1 maand geleden

Bril dragen, helpt dat om brandharen in je ogen te voorkomen?

Jeroen
Admin
Jeroen
1 maand geleden
Reply to  Vliegende ton

Het draagt zéker bij. Maar de wind kan nog altijd áchter het glas komen, dus 100% uitsluiten is onmogelijk. De kans zal echter aanzienlijk gereduceerd zijn.

Eric
Admin
Eric
1 maand geleden
Reply to  Vliegende ton

Mijn ervaring is van wel, maar ik draag enkel absurd grote Oakleys. Verder is het (helaas) een kwestie van voldoende Nestocyl op voorraad hebben, is mijn ervaring. Baggy kleding laat alle rupsenharen toch binnen en waar ik woon en fiets heeft zowat iedere boom inmiddels een lintje.