Mechanisch omdat het kan
Waar elektronisch schakelen de afgelopen jaren de standaard leek te worden, kiest een selecte groep productontwikkelaars bewust voor het ‘authentieke’ mechanische alternatief. Niet vanwege nostalgie, maar vanwege een combinatie van robuuste, eenvoudige bediening en onafhankelijkheid van een batterij. Daarnaast mikken ze op bredere inzetbaarheid door een modulaire benadering. Zo kun je in veel gevallen zelf kiezen welke schakelaar, ketting en cassette je gebruikt. Ook zijn ze door die modulaire opbouw gemakkelijker én verregaand te reviseren. Het Engelse Ratio doet dat met de Mech, een derailleur die compatibel is met 11-, 12- én 13-speed aandrijvingen. Madrone heeft de Jab, een modulaire derailleur waarmee je 11- en 12-speed kunt schakelen.
Wat deze merken gemeen hebben, is dat je meer betaalt dan voor bijvoorbeeld een prima functionerende Shimano Deore XT-derailleur (hier getest), maar je krijgt er dus meer keuzevrijheid en duurzaamheid voor terug. Verder is er nog het subjectieve argument dat je moeilijk onderschat als je er eenmaal eentje in handen hebt gehad, namelijk: het zijn ook mooie objecten.
Vivo Cycling
Precies dat esthetische aspect is ook de kapstok van John Calendrille. De Amerikaanse productontwikkelaar timmert al decennia aan de weg in de fietswereld. Zijn ontwerpen kwamen eerder al op de markt via Box Components — we testten de One 1×11-groepset in 2016 — en via TRP, dat zijn ontwerpen (en patenten) gebruikte voor onder meer de TR12 12-speed aandrijving die we in 2022 testten. Nu brengt Calendrille zijn nieuwste ontwerpen onder eigen vlag naar de markt: Vivo Cycling. Na de F3-schakelaar en de Enduro-derailleur (daarover hier meer) zijn er nu twee nieuwe producten: de XC Air-derailleur en de XC Linear Stealth-schakelaar.
Vivo XC Air: de Enduro-derailleur op dieet
De Vivo XC Air is in de kern een Enduro-derailleur waarbij de freesmachine nog wat extra overuren draait. Op strategische plekken is meer materiaal weggehaald om gewicht te besparen. Het resultaat is een mechanische derailleur van 276 gram. Dat is 44 gram minder dan de Enduro-derailleur. Ter vergelijking: een mechanische Shimano XTR M9100-derailleur (hier getest) weegt zo’n 240 gram, een Sram XX1 Eagle weegt circa 270 gram, terwijl de Sram Eagle 90 Transmission ruim 390 gram in de waagschaal brengt.
Vivo construeert de XC Air grotendeels uit 7075-aluminium. De bouten zijn allemaal van titanium en de aluminium derailleurwieltjes draaien op keramische kogellagers. Verder zijn alle scharnierpunten uitgevoerd met afgedichte industrielagers. Daarmee moet de derailleur niet alleen stijf zijn en soepel werken, maar vooral ook langdurig dat blijven doen. Uiteraard heeft het kooischarnier een clutch (wrijvingsdemping), afgedekt door een kunststof kap in plaats van de aluminium versie bij de Enduro.
De XC Air is in principe alleen 12-speed compatibel. Vivo geeft aan dat zowel cassettes met een 9-45t-bereik (dus Shimano) als cassettes met een 10-52t-bereik (dus Sram) toepasbaar zijn.. Bedienen doe je met Vivo’s bestaande F3-schakelaar of de nieuwe XC Linear Stealth, waarover hieronder meer. De kabeltrek is nagenoeg identiek aan die van Sram, maar Calendrille meldt dat voor de beste prestaties uiteraard een Vivo-schakelaar gebruikt wordt.
XC Linear Stealth: compacte schakelaar met lineair binnenwerk
Samen met de XC Air-derailleur brengt Calendrille ook de nieuwe schakelaar XC Linear Stealth. Die is qua binnenwerk fundamenteel anders dan bestaande schakelaars. Bij vrijwel elke mechanische schakelaar rolt de kabel op of af rond een schijf. Bij de XC Linear beweegt de kabel rechtlijnig, lineair dus. De behuizing is daardoor opvallend slank en langwerpig, en loopt bovendien meer parallel met het stuur.
Deze constructie biedt volgens Calendrille voordelen voor frames met kabelinvoer bovenlangs het balhoofd, een oplossing die inmiddels steeds gebruikelijker wordt. Er zijn ook beperkingen. Zo valt ons inziens nog maar te bezien of de rechte kabelloop ook goed werkt met een klassieke invoer via de zijkant van de onderbuis. In dat geval kan de bocht aan de buitenkant van de balhoofdbuis juist te krap worden. Vivo meldt bovendien op zijn website dat de schakelaar het beste gecombineerd wordt met een stuur met een minimale breedte van 780 millimeter en een maximale rise van 40 millimeter.
Qua bediening werkt de schakelaar ‘gewoon’ met twee hendels. De onderste, voor het spannen van de kabel, roteert via een scharnierpunt midden op de behuizing, zoals je dat ook gewend bent van andere mechanische schakelaars. De bovenste hendel heeft een kleinere slag en werkt in twee richtingen: met zowel duim als wijsvinger kun je afschakelen naar een kleinere krans. Net als bij de F3-schakelaar biedt Vivo verschillende 3D-geprinte gripstructuren en hendelvarianten om de ergonomie volledig naar wens aan te passen.
De XC Linear Stealth is CNC-gefreesd uit 7075-aluminium, met titanium bouten en kabelspanner. Het gewicht bedraagt 119 gram. Daarmee is hij vergelijkbaar met een Sram XX1 mechanische schakelaar en een paar gram lichter dan een Shimano XTR 12-speed mechanische schakelaar.
Prijzen en beschikbaarheid
De derailleur Vivo XC Air kost 450 dollar, de schakelaar XC Linear Stealth is er voor 290 dollar. Nee, daarmee zijn het geen koopjes. Houd daarbij ook nog rekening met bijkomende verzendkosten, btw en invoerrechten.
Beide nieuwe Vivo-producten zijn nu te bestellen, waarbij levering gepland staat voor eind mei. Zowel de XC Air-derailleur als XC Linear Stealth-schakelaar wordt op bestelling gemaakt en individueel genummerd.
Meer informatie: vivoartisan.com
