Test gravelwielen | FFWD Raw Pace

Tekst: Sebastiaan Kruik // Foto’s: Arjan Kruik

Carbon spaken in opkomst

Laten we eerlijk zijn; de carbon velg is toch een beetje uitontwikkeld. Om ze nog lichter te krijgen kunnen constructeurs nog wat rommelen met de vezelkwaliteit, met de verhouding tussen de hars en carbonvezels en met de wanddikte, maar de meeste optimalisatie heeft de afgelopen jaren al plaatsgevonden. Uiteraard, er vindt nog steeds vernieuwing plaats, maar het laaghangende fruit is inmiddels geplukt. Fabrikanten die het gewicht van hun carbon wielen verder willen verlagen, grijpen daarom steeds meer naar carbon spaken. Het voordeel is tweeledig. Een carbon spaak is niet alleen lichter dan een stalen spaak, maar ook veel rekvaster. Daardoor kunnen wielbouwers met mínder spaken toe. Tel uit je winst.

Over winst gesproken: de markt voor carbon spaken is vast in handen van de Chinese fabrikant Vonoa. Deze composietspecialist onderscheid zich met carbon spaken met lichtmetalen uiteinden die niet verlijmd zijn met het carbon, maar mechanisch verbonden. Met deze spaken kunnen op de traditionele wijze wielen gebouwd worden zonder al teveel aanpassingen aan naaf en velg. Daarnaast is Vonoa er door de optimalisatie van zijn productieprocessen in geslaagd deze carbon spaken in een zeer constante kwaliteit te leveren. Aangezien Vonoa de constructie van z’n spaken grondig gepatenteerd heeft, zijn er nauwelijks tot geen andere aanbieders van iets vergelijkbaars.

Ook FFWD valt voor Vonoa

Vandaar dus dat iedereen en z’n moeder tegenwoordig gebruik maakt van Vonoa-spaken. Ook de Zwolse wielbouwer FFWD, dat op een afgelopen Eurobike twee nieuwe gravelwielen met deze carbon spaken presenteerde: de Raw Control en de Raw Pace. De specs zijn behoorlijk indrukwekkend: de Raw Control heeft een velg van 36 millimeter hoog en 35 millimeter breed en weegt 1.295 gram per set, de Raw Pace meet 48 bij 36 millimeter en komt op 1.380 gram. Beide velgen hebben een binnenbreedte van 28 millimeter.

Wie FFWD een beetje volgt ziet dat dat deze wielbouwer de velgen van de Raw Control en de Raw Pace ook toepast in de Drift Control en de Drift Pace, maar dan met stalen spaken. Deze twee wielsets wegen respectievelijk 1.460 gram en 1.530 gram. Oftewel: een meergewicht ten opzicht van carbon spaken van respectievelijk 165 en 150 gram.

Ik heb het afgelopen voorjaar de gelegenheid gehad te rijden met een pre-productieversie van de Raw Pace, de hoogste van het nieuwe gravelduo dus. Hoe dat is bevallen lees je hieronder. Maar eerst neem ik de constructie van deze wielset even met je door.

Opbouw en afwerking

Schuine spaakgaten

Zoals je in in onze reportage over de fabriek van FFWD hebt kunnen lezen, ontwikkelt deze wielbouwer z’n eigen velgen, die vervolgens door hun Aziatische partner worden gefabriceerd. De spaakgaten zijn intern verstevigd en – wellicht nog belangrijker – onder de hoek van de spaak geboord. Niet ongeveer, maar exact. Zo wordt belasting van de spaak in de verkeerde richting voorkomen, wat een waarborg is voor een lange levensduur.

De carbon velg van de Raw Pace is aan de buitenkant 36 millimeter breed en heeft een hoogte van 48 millimeter. De binnenbreedte is een royale 28 millimeter, met haakloze randen. Vanwege die forse breedte en hoogte lijkt de band van dienst, een 45 millimeter brede G-One RS van Schwalbe, veel minder volumineus dan-ie daadwerkelijk is. Sterker: vanwege de relatief grote binnenbreedte is het interne volume van de band juist vergroot ten opzichte van een meer reguliere gravelvelg met 24 of 25 millimeter binnenbreedte.

Alhoewel FFWD in z’n communicatie rond de nieuwe Raw Pace niet schroomt het uiterlijk van deze wielset te benoemen – en wees eerlijk: wie vindt deze wielen er niét dik uitzien? – gaat het bij deze wielen met hoge velgen natuurlijk primair om de reductie van de luchtweerstand. Is dat zinvol op een gravelbike? Niet als je met een wapperend shirt en je handjes bovenop het stuur lekker aan het cruisen bent. Maar als je serieus tempo wilt maken heeft aero-optimalisatie zeker zin. En bij de wielen valt dan veel winst te behalen.

Wat is de optimale verhouding tussen hoogte en breedte?

De vraag is wel: hoé optimaliseer je een gravelwiel op aerodynamica? Bij racefietswielen met hun smalle bandjes is dat voor wielbouwers inmiddels gesneden koek. Maar gravelwielen daarentegen, en dan met name de steeds bredere banden die ook in gravelwedstrijden gebruikt worden, stellen ontwerpers voor een behoorlijke uitdaging. Hoe geleidt je de lucht goed mogelijk langs band en velg? FFWD ziet in de 48 bij 36 millimeter van de Raw Pace-velg het beste compromis, maar dat het zeker nog hoger en breder kan laten sommige concurrenten zien.

Zo meet de nieuwe Streem G.62 CS van de Duitse wielbouwer Newmen maar liefst 62 bij 45 millimeter (met opvallend genoeg ‘slechts’ 27 millimeter binnenbreedte). En ook het Amerikaanse Zipp overtreft met z’n 303 XPLR van 54 bij 40 millimeter de Raw Pace in ruime mate. Maar let op: deze wielen zijn allemaal wel zwaarder dan de FFWD Raw Pace!

Naven uit eigen huis

Alhoewel FFWD veel werkt met producten van DT Swiss, zijn de CS2-naven in de Raw Pace (en dus ook in de Raw Control) een eigen ontwikkeling. Gloednieuw zijn ze niet, FFWD past deze naven ook al enige tijd toe in z’n Raw-racefietswielen. De flenzen van deze naven zijn geconstrueerd om Vonoa-spaken toe te kunnen passen. Opvallend: vanwege deze aanpassing zijn de CS2-naven net iets zwaarder dan FFWD’s reguliere N/Gage-naven. Een klein deel van de gewichtswinst die het gebruik van carbon spaken oplevert wordt hierdoor dus teniet gedaan. Echter, terwijl het meergewicht van de speciale naaf zich rond de wielas centreert, zit de gewichtsbesparing van de carbon spaken meer aan de buitenkant, daar waar het er echt toe doet.

Om het af te toppen past FFWD in de CS2-naven lagers van Ceramic Speed toe. Omdat keramische kogellagers harder en gladder zijn dan stalen exemplaren rollen ze lichter. Alhoewel je je natuurlijk kunt afvragen in hoeverre gewone stervelingen daarvan kunnen profiteren, want alhoewel zeker meetbaar, zijn de verschillen met goede stalen lagers niet zodanig groot dat je dat in de praktijk écht merkt. Daarnaast kan een lager met keramische kogels, mits de stalen kogelbaan ook hard genoeg is, langer meegaan dan een gehele stalen lager.

Op de testwielen zit Microspline-body voor 12-speed cassettes van Shimano, maar FFWD levert ook bodies voor Shimano HG, Sram XD en zelfs Campa N3W. De vrijloop werkt met behulp van twee getande ringen met 36 aangrijppunten. Voor mij snel genoeg, maar wie nog minder speelruimte wil kan ook een set ringen bestellen met 54 tanden.

Spaken van Vonoa

Waren carbon spaken nog niet zo lang geleden rond, met de Aerowide brengt Vonoa sinds enige tijd ook aero-spaken op de markt. Ze zijn opvallend plat en breed: respectievelijk 1,4 millimeter en 3,3 millimeter. FFDW gebruikt maar 21 spaken om naaf en velg met elkaar te verbinden. Dat klinkt als extreem weinig, maar zoals gezegd is een carbon spaak sterker en rekvaster dan een vergelijkbare stalen spaak, waardoor er met minder spaken een net zo sterk en stijf wiel gebouwd kan worden.

Het spaakpatroon is opvallend: bij het achterwiel aan de kant van de cassette veertien stuks drie maal gekruisd en aan de schijfremkant zeven in een radiaal spaakpatroon. En vice versa bij het voorwiel. Normaal gesproken is deze wijze van spaken een recept voor een verminderde torsiestijfheid, maar vanwege de hoge (lees: extreem stijve) carbon velg en de rekvaste carbon spaken meent FFDW dat dit geen nadelige invloed heeft op de rij-eigenschappen, terwijl er wél gewicht bespaard wordt.

FFWD is overigens niet de enige wielbouwer die het aandurft om op deze wijze een wiel te spaken. Ook in de Newmen Advanced SL XR-wielen die collega Jeroen onlangs mocht proberen vind je dit specifieke spaakpatroon. Niet toevallig zijn deze wielen eveneens gespaakt met carbon spaken van Vonoa.

Hoe bevalt de FFWD Raw Pace?

Dit voorjaar gaat de industrie helemaal los op gravelwielen met hoge en tegelijkertijd brede velgen; de ene na de andere aanbieder brengt zijn variantie op dit thema. Naast de Raw Pace van FFWD ben ik het afgelopen voorjaar ook onderweg geweest met de 303 XPLR van Zipp. En een paar Streem G.62’s van Newmen staat al in de startblokken voor een test. Ik zal me hier uiteraard richten op de FFWD Raw Pace, maar er valt niet aan te ontkomen dat ik ze op een paar punten ook even virtueel naast de Zipp 303 XPLR leg; de verschillen zijn namelijk té interessant om niet te benoemen.

De FFWD Raw Pace wordt geleverd met velglint en tubeless-ventielen. Het omleggen van de banden is appeltje-eitje; met een klein beetje hulp van een bandenlichter leg je ze er soepel om. Daarna is het een kwestie van oppompen met een reguliere vloerpomp en laten ploppen. Vanwege de relatief grote binnenbreedte van de velg valt de G-One RS van Schwalbe wat breder dan gespecificeerd: niet 45, maar bijna 47 millimeter. En dat is goed, want meer volume betekent dat je met een lagere luchtdruk kan rijden, wat op zijn beurt de rolweerstand op gravel verlaagt en het comfort vergroot.

Dikke look

De eerste indruk van de wielen: ze geven m’n gravelbike een lekker dikke look. Logisch; de FFWD Raw Pace vervangt de Tenaci GT25 van Ere en de velg van dat gravelwiel is maar half zo hoog! Maar hoog staat zeker niet gelijk aan zwaar; bij aanzetten merk je dat de aero-gravelwielen van FFWD ondanks hun hoge velgen juist lichter zijn dan de lage Ere Tenaci’s. Dat is een fijn gevoel, maar eerlijk is eerlijk; als je eenmaal op snelheid bent is dat geringe gewicht natuurlijk minder relevant. Dat ze licht blíjven rollen, daar gaat het om.

Hier is het samenspel van rol- en luchtweerstand van belang. Eerst maar de rolweerstand. De Schwalbe G-One RS is een notoir snelle gravelband, zo blijkt iedere keer weer, en is in die zin een zeer goede match voor de FFWD Raw Pace. Daarnaast is er de rolweerstand van de lagers. Alhoewel FFWD claimt dat de keramische lagers van Ceremic Speed lichter rollen dan stalen pedanten, valt dat in de praktijk nauwelijks tot niet vast te stellen. Ook het aspect luchtweerstand, feitelijk hét punt waar het bij de FFWD Raw Pace om gaat, laat zich in de praktijk lastig kwantificeren. Aan de andere kant moeten we ook niet al te moeilijk over doen; bij gelijke breedte glijdt een hogere velg makkelijker door de lucht dan een lagere, punt.

Veel gewoner dan je zou verwachten

Wat me verrast is hoe gewoon de FFWD Raw Pace-wielen rijden. Last van zijwind? Totaal niet. En stil zijn ze ook. Hier dringt zich de vergelijking met de 303 XPLR van Zipp op. Wat een klankkasten zijn dat! En ook als het gaat om het sturen zijn de hoge gravelwielen van FFWD veel normaler dan de Zipps. Deze laatste sturen wat vreemd en ongedefinieerd. Bovendien passen niet alle banden erop. Dan de FFWD Raw Pace; daar is voor wat betreft het sturen niks vreemds aan. En volgens FFWD past er qua rubbers alles tussen de veertig en zestig millimeter breed op. Ik heb het nog niet geprobeerd, maar er hangt in de werkplaats nog een paar 55 centimeter brede G-One R’s dat ik er zeker om ga leggen.

Nog even over de FFWD Raw Pace versus de Zipp 303 XPLR; bij deze laatste is de velg iets bréder dan de band. Zipp heeft goede redenen voor deze constructie – de aerodynamica is beter – maar het nadeel is wel dat de flanken van de velg en de wangen van de band daardoor sneller beschadigen. Niet als je alleen maar over brede gravelpaden aan het stoempen bent, maar wel als je net zoals ik zo nu en dan een stukje singletrack met wortels en stenen meepakt. De Raw Pace-wielen hebben daar met hun meer conventionele dwarsprofiel geen last van en zijn in die zin veel gebruiksvriendelijker. Vergelijk het effect maar met de brede velgen met lage banden die je onder veel ‘sportieve’ auto’s ziet; vaker wel dan niet zijn deze velgen beschadigd als gevolg van onvrijwillig contact met een stoeprandje.

Over stoeprandjes gesproken: met z’n hoge velgen en carbon spaken is de FFWD Raw Pace uiteraard niet het meest comfortabele gravelwiel dat je kunt krijgen. Aan de andere kant: als het om comfort gaat spelen de banden de hoofdrol. En die rol kan je aan de de Schwalbe G-One RS wel toevertrouwen, zeker omdat ze – zoals ik hierboven al aangaf – op de brede velg wat breder vallen dan gebruikelijk.

Conclusie

Zoals ik aan het begin van een testverslag al schreef: hoge en brede aero-gravelwielen zijn in opkomst. Nadat Zipp met zijn 303 XPLR de aftrap gaf, is de rest ook gevolgd, waaronder het Nederlandse FFWD. Met een hoogte van 48 en een breedte van 36 millimeter, met een binnenbreedte van 28 millimeter, voldoet hun Raw Pace geheel aan de trend, met als toegevoegde waarde een aangenaam laag gewicht dankzij de toepasisng van carbon spaken.

Het meest opvallende aan de FFWD Raw Pace is echter niet het aero-profiel of de lage waarde op de weegschaal. Nee, het meest opvallend van deze gravelwielen is juist dat ze niét opvallen. Ja, dan komt misschien een beetje gek over, maar ik zie dat echt als toegevoegde waarde. In vergelijking tot een aantal andere actuele aerodynamische gravelwielen is de FFWD Raw Pace praktischer in het gebruik en zeker veelzijdiger. Ze rollen en sturen als een conventionele gravelwielset uit het hogere prijssegment, maar dan met een aerodynamisch voordeel. Wel voordelen, geen nadelen, wat wil je nog meer?

De FFWD verleent op de Raw Pace drie jaar fabrieksgarantie, wat wellicht wat karig lijkt in vergelijking tot de levenslange garantie die andere merken geven. Maar zoals FWD’s Rik van Putten bij onze test van de Outlaw-mountainbikewielen al aangaf: de Zwolse wielbouwer kiest mocht dat nodig zijn liever voor een pragmatische oplossing, zonder op voorhand de prijs op te drijven en vervolgens te blijven hangen in discussie over kleine lettertjes.